Οδηγός για τον μεταστατικό, HER2-θετικό καρκίνο μαστού

Της Ελένης Αραβαντινού-Φατώρου, Παθολόγου-Ογκολόγου, Β’ Ογκολογική κλινική, θεραπευτήριο METROPOLITAN

O HER-2 θετικός καρκίνος του μαστού συμβαίνει όταν τα καρκινικά κύτταρα έχουν υψηλά επίπεδα έκφρασης μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται υποδοχέας ανθρώπινου επιδερμικού αυξητικού παράγοντα 2 (HER2). Αυτή η πρωτεΐνη βρίσκεται επίσης στον μαστικό ιστό ατόμων που δεν πάσχουν από καρκίνο του μαστού. Το μόριο HER2 βοηθά τα κύτταρα του μαστού να αναπτυχθούν και να πολλαπλασιαστούν. Τους βοηθά επίσης να επιδιορθώσουν τις ζημιές. Mερικές φορές τα λάθη στο γονίδιο ενός κυττάρου αναγκάζουν το σώμα να παράγει πάρα πολύ HER2. Αυτό μπορεί να προκαλέσει την ανάπτυξη των κυττάρων του μαστού πιο γρήγορα από το κανονικό, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο.

Περίπου το 20% των καρκίνων του μαστού είναι HER2-θετικοί. Συνήθως αναπτύσσονται πιο γρήγορα από άλλους τύπους καρκίνου. Ο μεταστατικός HER2-θετικός καρκίνος του μαστού έχει εξαπλωθεί πέρα από το στήθος και σε άλλα μέρη του σώματος.

Αιτίες

Δεν γνωρίζουμε ακριβώς τι προκαλεί τον HER2-θετικό καρκίνο του μαστού. Δεν ξέρουμε  γιατί τα κύτταρα αναπτύσσονται πιο γρήγορα σε μερικούς ανθρώπους και όχι σε άλλους. Αυτό που γνωρίζουμε όμως είναι ότι υπάρχουν παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του μαστού, όπως είναι το περιβάλλον, ο τρόπος ζωής καθώς και κληρονομικοί παράγοντες. Επίσης ξέρουμε ότι δεν κληρονομείται το αντίγραφο του ενισχυμένου γονιδίου HER2 από τους γονείς και ούτε μεταδίδεται αυτό στα παιδιά.

Διάγνωση

Όταν ανακαλύπτουμε για πρώτη φορά ότι ο ασθενής μας έχει καρκίνο του μαστού, θα πρέπει να γίνουν πολλές εξετάσεις πέραν της κλινικής εξέτασης, όπως απεικονίσεις και εξετάσεις αίματος. Η ανοσοϊστοχημεία και η δοκιμή υβριδισμού in situ (FISH ή CISH), εξετάσεις που γίνονται στον ιστό της βιοψίας, καθορίζουν την κατάσταση του HER2 .

Θεραπεία

Υπάρχουν πολλές θεραπευτικές επιλογές για το μεταστατικό HER2-θετικό καρκίνο του μαστού. Η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται από τη γενική κατάσταση της υγείας, τις συννοσηρότητες, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την έκταση της νόσου.  Η θεραπεία συνήθως είναι συστηματική,  ενώ κατά περιπτώσεις μπορούν να συζητηθούν ακτινοθεραπεία και πιο σπάνια κάποιος χειρουργικός χειρισμός.

Η συστηματική θεραπεία περιλαμβάνει συνδυασμό χημειοθεραπείας και στοχευμένης θεραπείας. Η στοχευμένη θεραπεία αφορά μια ομάδα φαρμάκων που έχουν κατασκευαστεί ειδικά για τον HER2-θετικό καρκίνο του μαστού, στοχεύουν δηλαδή στα κύτταρα που εκφράζουν την πρωτεΐνη HER2. Το μονοκλωνικό αντίσωμα trastuzumab είναι το πρώτο φάρμακο αυτής της κατηγορίας που άλλαξε από το 2007 την πορεία του μεταστατικού  HER2 θετικού καρκίνου του μαστού.  Μέχρι τότε ήταν ένα δύσκολο νόσημα με επιθετική συμπεριφορά. Με την προσθήκη του trastuzumab και των άλλων anti HER2 παραγόντων, αυξήθηκε κατά πολύ το διάστημα σταθεροποίησης της νόσου και συνολικής επιβίωσης. Έκτοτε μαζί με αυτό χρησιμοποιούνται και άλλα μονοκλωνικά αντισώματα σε διάφορους συνδυασμούς με χημειοθεραπεία ή ορμονοθεραπεια (εάν το νόσημα εκφράζει και ορμονικούς υποδοχείς ) που σταματούν την εξέλιξη της νόσου.

Τα τελευταία χρόνια  έχουν προστεθεί τα συζευγμένα μόρια  (trastuzumab deruxtecan, trastuzumab emtansine) στη φαρέτρα μας για την αντιμετώπιση του νοσήματος αυτού. Πρόκειται για έξυπνα φάρμακα όπου το μονοκλωνικό αντίσωμα έναντι του  HER2 συνδέεται με χημειοθεραπεία και με την τεχνική του δούρειου ίππου εισέρχεται στα καρκινικά κύτταρα, προκαλεί την καταστροφή τους καθώς και την καταστροφή των καρκινικών κυττάρων που τα περιβάλλουν.

Πληθώρα νέων φαρμάκων αναμένεται να προστεθούν στο εγγύς μέλλον  στις θεραπευτικές μας επιλογές.  Αυτά τα φάρμακα δοκιμάζονται σε κλινικές μελέτες δηλαδή προγράμματα που εξετάζουν την ασφάλεια των προτεινόμενων θεραπειών και κατά πόσο λειτουργούν.

Ο HER2 θετικός μεταστατικός καρκίνος του μαστού είναι μία ανίατη, αλλά αντιμετωπίσιμη νόσος (incurable, but treatable). Οι αλλαγές στην προσέγγισή του τα τελευταία χρόνια και η ολοένα και περισσότερη γνώση που αποκτάμε κάθε χρόνο μας κάνουν να αισιοδοξούμε για πιο αποτελεσματικές θεραπείες, ώστε να παρέχουμε στους ασθενείς μας ποιότητα ζωής σε συνδυασμό με παράταση επιβίωσης.

Βιβλιογραφία

1. ESMO Clinical Practice Guideline for the diagnosis, staging and treatment of patients with metastatic breast cancer, Ann Oncol. 2021(32)
2. Updates in Treatment of HER2-positive Metastatic Breast Cancer, Curr Treat Options Oncol. 2024 Dec;25(12):1471-1481 
3. Breast Cancer, Lancet. 2017 Mar 18;389(10074):1134-1150